![]() |
TURKLER
Turkler
1923’te kurulan Turkiye
Cumhuriyeti’nin tarihi iki ana kolda incelenir. Bunlardan ilki
Turklerin Orta Asya’ya uzanan 4000 yillik parlak tarihi, digeri ise
11. yuzyildan itibaren Turklerin Anadolu’ya yerlesmesiyle baslayan ve
Turklere yeni bir kimlik kazandiran Anadolu tarihidir. Hunlar
Tarihte bilinen ilk Turk boyu olan
Hunlar’a ait en eski kaynaklar milattan once 8. Yuzyildan kalmadir ve
Cinlilere ait bu kaynaklarda Hunlardan Hiung-Nu diye bahsedilmektedir.
Hunlardan bazilari batiya goc etmistir. Gokturkler
522 yilinda Bumin Kagan tarafindan
kurulan Gokturklerin yogun bir diplomatik etkinlik icinde oldugunu unlu
Orhun Anitlarindaki yazilardan anliyoruz. Tonyukuk (olum tarihi: 720),
Kultigin (olum tarihi: 731) ve Bilge Kagan (olum tarihi: 734) adina
dikilmis bu anitlarda iyi bir devlet adaminin sahip olmasi gereken
ozellikler anlatilmaktadir. Uygurlar
Uygurlar 745 yilinda kendileriyle
ayni etnik gruptan gelen Gokturk’leri yikmis, yerine kendi
devletlerini kurmuslardir. Boylece Gokturk Devletinde yasayan insanlar
artik Uygur egemenligi altinda yasamaya baslamis, bu tarimla ugrasan
toplulugun yasadigi topraklara da Turkistan denmistir. 1229’da
Mogollar Uygur Devletine son vermis fakat Uygur’larin kulturel ve
politik mirasinin uzerine kendi devletlerini kurmayi ihmal
etmemislerdir. Turkler
ve Islam
Turklerle muslumanlar arasindaki
iliskiler 8. yuzyilda yogunlasmis ve bazi Turkler Islam’a ilgi duymaya
hatta benimsemeye baslamislardir. Fakat Emevilerin (661-750) araplari
kayiran yonetimi Turklerle iliskileri buyuk olcude azaltmistir.
Abbasiler zamaninda ise bircok musluman Turk devlet yonetiminde cesitli
gorevler ustlenmis, boylece Islam Turkler arasinda, Ceyhun nehrinin ote
yaninda yayginlasmaya baslamistir. Kervanlar, Islam’in Orta Asya’da
yayginlasmasinda buyuk rol oynamistir. 10. yuzyila
kadar Turklerin buyuk cogunlugu Islam’i kabul etmis, bu da
Turklerin 1 devlet altinda toplanmalarina on ayak olmustur. Tarihteki
ilk musluman Turk devleti Karahanlilardir. Karahanlilar
Karahanlilar 990-1212 tarihleri
arasinda Maveraunnehir ve Turkistan’da hukum surmuslerdir. Turk
kulturune ve tarihine yaptiklari camiler, okullar, kervansaraylar ve
koprulerle buyuk katkida bulunmuslardir. Buhara ve Semerkant birer
egitim merkezi haline gelmistir. Turk dili resmi dil olarak kullanilmis
ve boylece ileriki nesillere aktarilmistir. Donemin en onemli sanat
eseri Yusuf Has Hacib tarafindan yazilmis Kutatgu Bilig
( Saadet Veren Bilgi ) adli eserdir. Gazneliler
Gazneliler 963 yilinda Turk
hukumdar Sevuktekin tarafindan kurulmustur ve Islam’in Hindistan’da
yayginlasmasi icin yogun caba sarfetmislerdir. 1186’da Oguzlar
tarafindan uzun sure varlik gosteremeden yikilmislardir. Ebu Reyhan el-Beyruni donemin unlu
sanatcilarindan biridir. Donemin en onemli eserlerinden biri ise
Firdevsi’nin 1009 yilinda yazdigi Seyhnamesidir. Selcuklar
Gaznelileri yikan Oguzlar genis topraklar uzerinde buyuk bir devlet kurmayi basardilar, Gokturkleri de 6. yuzyilda Oguzlar kurmuslardi. Turkler arasinda Oguzlara Turkmen deniyordu. Tugrul ve Cagri Beyler Selcuk Bey’in ogullari olduklari icin kurduklari devlet Selcuk Devleti olarak adlandirildi. Dandanakan Savasiyla 1040’ta Gaznelileri yiktiktan sonra Buyuk Selcuk Devleti’ni kurdular. 1071’de Alparslan Malazgirt’te Bizans ordusunu yenerek Anadolu kapilarini Turklere acti. 1071 Anadolu icin bir donum noktasi olmustur: Turkler ve Islamiyet bir daha cikmamak uzere Anadolu topraklarinda yayilmaya baslamistir. Ileriki yillarda Turkler utun Anadolu’yu egemenlikeri altina alip anadolu Selcuklu Devletini kurmuslardir. Kilic Arslan (1153-1192) zamaninda Anadolu’da ilk egitim kurumlari olan biri Konya’da digeri Aksaray’da 2 tane medrese kurulmustur. Bunlari diger sehirlerde bircok medrese takip etmistir. Salcuklular tibbi alanda da bircok kurum kurmus, neredeyse her sehire birer Darussifa (hastane) insa etmislerdir. Iran’dan ve Fars kulturunden cok
etkilenen Selcuklular farscayi kullanmis, fars tarzinda yasamislardir. Beylikler
Buyuk
Beylikler Donemi
Anadolu’daki birlik Anadolu
Selcuklularin 1308’de yikilmasiyla son buldu. 16. yuzyilin baslarina
kadar uc beylikleri ayri ayri, sadece kendi yorelerinde egemen olarak
yasadilar. Butun bu beylikleri kendi altinda toplamayi basaran, Bursa,
Bilecik ve Eskisehir’de kurulmus Osmanli Beyligi oldu. 14. yuzyilin sonunda bati
Turklerini olusturan Turkmenler o gunun Islam dunyasinin en guclu
devleti Osmanli Devleti’ni resmen kurmuslardi. Beylikler doneminde kullanilan
Turkce, Osmanlilar zamaninda yerini Osmanlicaya biraktiysa da, halk
Turkce konusmaya ve Turkce’yi eserleriyle yasatmaya devam etti. Divan
edebiyati suslu bir Osmanlicayi kullanirken, Halk edebiyati Turkce’nin
guzelliklerini her gun daha cok kesfediyordu... Daha fazla bilgi
icin bize e-mail atin. Kaynak: mfa.gov.tr
|
Istanbul Life.Org :
Ishak Pasa Caddesi No:6 Floor:2
( Near the Topkapi Palace Entrance ) Sultanahmet / ISTANBUL - TURKEY
Tel : + 90 (212)
458 13 19 Fax : + 90
(212) 458 13 19 - 458 13 18 E-mail
: info@istanbullife.org