TARİHİ YARIMADA’YA ÖZEL YÖNETİM

Milletvekili, belediye başkanı, arkeologlar, oda başkanları, tarihçiler ve kent plancıları iki ilçeye bölünmüş olan Tarihi Yarımada'nın tek bir idari şemsiye altında toplanmasının doğru olduğunu söylüyorlar.

Uzmanlar, Anıtlar Kurulu'nun 1995'te aldığı fakat bugüne kadar uygulanmayan kararlar doğrultusunda tüm Tarihi Yarımada için ortak bir ‘‘Koruma İmar Planı’’nın derhal yapılmasını istiyor. Tarihi Yarımada'nın Fatih ve Eminönü diye iki ayrı ilçeye ayrılmasının yapay bir bölünme olduğunu öne süren uzmanlar, yeni koruma projelerine geçilebilmesi için bu yapay bölünmeye son verilmesini istediler.

Bu iki ilçenin birleştirilmesinin yasal zemini bundan beş yıl önce oluştu: Anıtlar Kurulu, 1995'te Tarihi Yarımada'yı SİT alanı ilan ederek, Fatih ve Eminönü ilçelerinin ortak bir ‘‘Koruma İmar Planı’’ oluşturmasına karar verdi. Ama bugüne kadar Büyükşehir ve iki ilçe belediyesi birleşmeye yönelik başka adım atmadı.

BAŞKANLAR NE DİYOR, İLÇELER NE HALDE

Birleşme doğru olur

Bence bu iki ilçenin birleşmesi doğru olur. İlçemizin nüfusu 408 bindir, buna 55 bin daha eklenmesinde mahsur yoktur. Zaten bu iki ilçe eskiden Fatih'in bünyesinde tek bir merkez durumundaydı. Hiç olmazsa güçler birleşmiş olur. Kiralar ağırlaştığı için, metropolün gerektirdiği yaşam kalitesi düşütüğü için ilçeyi terkediyorlar. Tabii, kent dışında konforu yüksek olan sitelerin yapımına hız verilmesiyle birlikte insanlar kent merkezini terkediyor. Tarihi Yarımada'daki yapı stoğunun büyük bir bölümü eskimiştir. Bu yapıların tarihi öneme haiz ve restorasyonunun oldukça maliyetli olması sonucu cazip olmaktan çıkmıştır. İki ilçenin birleştirilmesi yetmiyor özel bir yasayla Tarihi Yarımada'ya maddi ve idari destek verilmesi de gerekiyor. Farzedelim ki bu iki ilçeyi birleştirdiniz ama maddi olanaklarını aynı bıraktınız, bu durumda eskisinden farklı bir gelişme bekleyemezsiniz. Tarihi Yarımada'nın rehabilite edilmesi için özel bir strateji oluşturmalı, kaynak aktarılmalı, eski eser sahiplerine evlerini restore edebilmeleri için faizsiz, uzun vadeli kredi olanakları sağlanmalıdır. Avrupa'daki tarihi kentlerde uygulanan programın aynısını uygulamadığımız müddetçe bu iki ilçeyi birleştirmiş olmamızın hiçbir anlamı olmaz.

Terkedilen ilçe Fatih: Fatih İlçesi güneyde Marmara, kuzeydoğuda Haliç kıyılarına kadar inen toplam 10 kilometrelik bir alanı kaplıyor. İlçe nüfusunun yüzde 43.2'si İstanbul doğumlu. Göçmen nüfus arasında Kastamonu, Malatya, Trabzon ve Siirt doğumlular ön sıralarda. 1935'te 150 bin 504 olan nüfusu, 1975'te 504 bin 127'ye, 1997'de 432 bin, son nüfus sayımında ise 408 bine indi. 1975 ile 1990 arasında nüfusta azalma olmasına rağmen İstanbul'da nüfus yoğunluğu en yüksek olan ilçesi. Kilometrekareye 46 bin 264 kişi düşüyor. Okuma yazma bilenlerin oranı yüzde 90.9.

Birleşmeyi düşürebiliriz

Ortak bir proje geliştirilmesi gerekiyor. Prensip olarak böyle düşünülmesinde yarar var. Tarihi Yarımada'nın gündüz nüfusu 3.5 - 4 milyona kadar çıkıyor. Yani Ankara'nın nüfusundan çok fazla. Tarihi Yarımada'yı tek bir belediye çatısı altında birleştirdiğinizde Türkiye'nin İstanbul dışındaki en büyük illerinden daha büyük bir oranla karşılaşırsınız. Yani yapılacak hesapların buna göre yapılması gerekiyor. Örneğin İller Bankası'nın ilçemize verdiği pay komik denecek kadar hatta yok denecek kadar azdır; bu ay belediyemize gelen para 14 milyardır. Oysa bizim sadece SSK'ya her ay ödememiz gereken para 75 milyar. Ankara'dan bana deseler ki, Eminönü'nün tahakkukundan hiç kesinti yapmayıp hepsini gönderiyorum, yine de SSK primlerini ödemeye yetmeyecektir. Böyle bir gelirle bu denli önemli bir ilçeyi ayakta tutmak mümkün değildir. Bir de şu var, bugün Eminönü'ndeki binaların yüzde 40'ı metruk. Sadece bu yönden bakacak olursak, ülkenin en önemli tarihi envanterini bünyesinde barındıran ilçemizin düştüğü durum anlaşılabilir. Biz sürekli projeler hazırlamak için çalışıyoruz, ama elimizdeki kaynaklarla hazırlanan projelerin kağıt üstünde kalma riski ile karşı karşıyayız. Devlet Eminönü diye bir kıymetin varlığını görmüyor.

Erkek cumhuriyeti Eminönü: 1928'de İstanbul İli Merkez İlçesi'nin (Fatih) ikiye ayrılmasıyla kuruldu. Nüfusu 1935'te 100 bin 933, 1955'te 146 bin 896, 1990'da 83 bin 444'tü. 2000'de ise 55 bin çıktı. Gündüz nüfusu 2.5 milyon. Nüfusun yüzde 62.6'sı erkek, yüzde 37.4'ü kadın. Bunun sebebi, terkedilen yüzlerce tarihi yapının şimdi birer bekar evine dönüşmesi, Anadolu'dan İstanbul'a çalışmak için gelenlerin ilk uğrak yeri olması.

YARIMADANIN DÜNÜ

İstanbul 2700 yıl önce yedi tepe üstünde kuruldu. Bu yedi tepe bugün Eminönü ve Fatih diye bölünmüş olan Tarihi Yarımada'da bulunuyor.

Osmanlı döneminde de Tarihi Yarımada başkentin merkeziydi. Uçsuz bucaksız imparatorluk sınırları yüzlerce yıl buradan yönetildi. Bizans gibi Osmanlı da en kıymetli eserlerini suriçi bölgesinde yaptı. Tepelerde kurulan eski manastırların ve anıtsal yapıların yerini zamanla birer mücevher gibi yükselen külliyeler aldı.

Suriçi İstanbul, kiliseler, havralar, medreseler, ayazmalar, tekkeler, hazireler, şapeller, saraylar, üstü eşsiz güzellikteki heykellerle süslenmiş abideler, hanlar, hamamlarla süslendi. Tarihi Yarımada, dünyada oturduğu dar alan içinde en fazla tarihi envanteri taşıyan kent alanı oldu. Burada, çeşitli dillere, dinlere ve kültürlere mensup milyonlarca insan kendini ifade eden bir eser bıraktı.

YARIMADANIN BUGÜNÜ

Peki sonra dünyanın hiçbir yerinde bir eşi daha bulunmayan bu eserlere ne oldu? ANAP İstanbul Milletvekili Yılmaz Karakoyunlu'nun dediği gibi, ‘‘Kendine bir metrekarelik alan açmak için bin yıllık eseri bir gecede yakabilecek kadroların insafına terkedildi.’’ Süleymaniye yok olmayla yüzyüze kaldı, Zeyrek son demlerini yaşıyor, Fener-Balat için nihayet bir proje ortaya çıktı. Dünyadaki tek Bizans sarayı olan Tekfur Sarayı çökmek üzere. Külliyeler, medreseler, ayazmalar kaybolup gidiyor.

Eminönü, savaş sonrası gibi: Evlerin yüzde 40'ı metruk. 1945'te 146 bin olan nüfus, bugün 55 bine indi. Fatih de sürekli göç veriyor.

Ersin Kalkan

Ersin Kalkan'in diger yazilarina ulasmak icin lutfen tiklayin..